zij-kant voerde naar aanleiding van de lokale verkiezingen van 14 oktober 2012 een actieve 'Stem Vrouw'-campagne om het aantal vrouwelijke verkozenen binnen de gemeente- en provincieraden te verhogen. Ondertussen zijn deze verkiezingen achter de rug en zijn de gemeenten en provincies klaar voor een nieuwe bestuursperiode.

Vooruitgang in aantal vrouwelijke burgemeesters, maar nog lange weg te gaan

Tijdens de afgelopen lokale verkiezingen steeg het aantal rechtstreeks verkozen vrouwen in de gemeenten van 34% naar 36%. Deze lichte vooruitgang stemde ons niet echt euforisch. Hieronder kan je o.a. het opiniestuk terugvinden dat Vera Claes, algemeen secretaris van zij-kant en Els Van Hoof, algemeen Voorzitster van Vrouw & Maatschappij, schreven naar aanleiding van de resultaten van de afgelopen gemeente- en provincieraadsverkiezingen.

Bovendien moesten we nog afwachten of deze vooruitgang zich ook in het aantal bestuursmandaten voor vrouwen zou doorzetten. Na 2006 telde Vlaanderen immers slechts 9% vrouwelijke burgemeesters en 34% vrouwelijke schepenen.

Eind januari 2013 maakte minister van Binnenlands Bestuur Bourgeois de benoeming van 298 van de 308 Vlaamse burgemeesters bekend. Hieronder bevinden zich 39 vrouwen. Dit komt neer op 13% vrouwelijke burgemeesters in Vlaanderen, een stijging met 4%. West-Vlaanderen is met 16% vrouwen als burgemeester koploper. Vlaams-Brabant zit met 8% dan weer ver onder het gemiddelde. Opvallend is dat een meerderheid van vrouwelijke verkozenen in de gemeenteraad niet noodzakelijk tot een vrouwelijke burgemeester leidt. Slechts in 2 (Haaltert en Geel) van de 14 gemeenten met meer dan 50% vrouwelijke verkozenen vinden we ook een vrouwelijke burgemeester.

In Wallonië zou het aantal vrouwelijke burgemeesters vanaf 2013 op 34 komen. Dit is een lichte toename van 8% naar 12%. In Brussel daalt het aantal vrouwelijke burgemeesters dan weer van 3 naar 1 op 19. De gemeente Elsene scoort met 6 vrouwelijke schepenen op 9 wel uitzonderlijk goed wat de vrouwelijke participatie aan het bestuur betreft.

Aantal vrouwelijke gedeputeerden gaat achteruit

De provinciale deputaties voor de periode 2013-2018 werden al in december geïnstalleerd. Na 14 oktober 2012 steeg het aantal vrouwelijke verkozenen het sterkst in de provincieraden, van 37% naar 43%. Deze vooruitgang vertaalt zich jammer genoeg niet in een stijging van het aantal vrouwen in een bestuursfunctie. Terwijl in 2006 27,6% van de gedeputeerden vrouwen waren, daalde dit nu tot 23%. Ondertussen kregen we, met Cathy Berx in Antwerpen, één vrouwelijke gouverneur op vijf. Opvallend is dat in elke provincie, behalve in Vlaams-Brabant, slechts één vrouw gedeputeerde werd. Maken vrouwen dan helemaal geen kans als de wettelijk vereiste aanwezigheid van één persoon van het andere geslacht wegvalt? Vlaams-Brabant toont met 3 vrouwelijke gedeputeerden op zes dat het ook anders kan.

Het aantal verkozen vrouwen en het aantal vrouwen in bestuursfuncties stagneert dus. Er blijft een enorm verschil tussen het aantal verkozen vrouwen en het aantal vrouwen in de uitvoerende functies bestaan. Minister van Gelijke Kansen Milquet stelt daarom voor om een strikt ritssysteem voor de volgende kieslijsten in te voeren. Hierdoor moet het aantal verkozen vrouwen weer toenemen. De vraag is of dit vrouwen aan een mandaat als schepen of burgemeester zal helpen. 80% van de lijsttrekkers bleek immers een man te zijn, waardoor vrouwen letterlijk op de tweede plaats kwamen. zij-kant steunt echter maatregelen die de deelname die de deelname van vrouwen aan het politieke bestuur op alle niveaus bevorderen.

Opinie: Vrouwen verkozen: we zijn er bijna (maar nog niet helemaal)

Je kan voor of tegen quota zijn, feit is dat ze werken. Dat heeft de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen bewezen. Ten overstaan van de verkiezingen in 2006 stijgt het aantal rechtstreeks verkozen vrouwen met 2%, van 34% naar 36%. Toegeven, dat is geen fenomenale sprong voorwaarts.

Toch willen we niet de verongelijkte vrouwen zijn die vinden dat het weer eens niet geworden is wat we ervan verwacht hadden. De quota zorgden bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2006 al voor een stevige sprong voorwaarts, van 27,6 naar 34 procent. Vandaag, in 2012, doen we er nog 2% bij. We willen u geen vals gevoel van voltooide emancipatie geven want dit is nog lang niet voldoende. Zijn we op de goede weg? Ja zeker. Toch hebben we nog een paar bedenkingen.

We stellen vast dat acht gemeenten nog altijd minder dan 20 % verkozen vrouwen hebben: Bever, Heuvelland, Hoeilaart, Steenokkerzeel, Nieuwerkerken, Voeren, Zele en Pepingen. In deze laatste gemeente zijn zelfs 87% van de raadsleden mannen.

225 gemeenten hebben tussen de 20 en 40% verkozen vrouwen, in slechts 70 gemeenten bevindt dit percentage zich tussen de 40 en 60% verkozen vrouwen.

In slechts 16 gemeenten zijn er meer verkozen vrouwen dan mannen: Kortenberg (60%), Kapellen (58%), Ingelmunster (57%),Overpelt (57%), Herstappe (57%), Leuven (56%), Antwerpen (53%), Bierbeek (52%), Herselt (52%), Boortmeerbeek (52%), Haaltert (52%), Wachtebeke (52%), Ardooie (52%) Opwijk (51%), Mortsel (51%) en Geel (51%).

De percentages verkozen vrouwelijke gemeenteraadsleden schommelen per provincie tussen 34 % en 38%. In de provincie Antwerpen zijn 38% vrouwen verkozen, in Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen bedraagt het percentage vrouwen 37%, in Oost-Vlaanderen 35% en in Limburg 34%.

Het zijn allemaal geen stappen vooruit met zevenmijlslaarzen, maar de opmars is wel duidelijk. Waarom hebben de vrouwen geen grotere sprong voorwaarts gemaakt? Om te beginnen waren er de lijstsamenstellingen. 80% van de gemeenteraadslijsten werden aangevoerd door mannelijke lijsttrekkers. Bij één verkozen kandidaat ging de zetel dus in 8 op de 10 gevallen naar een man. Bovendien zorgt de reducering van de impact van de lijststem ervoor dat het aantal voorkeurstemmen zwaarder doorweegt.

Ook de leeftijd van de kandidaten speelde een rol. Waar de gemiddelde leeftijd van de mannelijke kandidaten 48 jaar bedroeg, was dit voor vrouwen 45 jaar. Op een totaal van 40.733 Vlaamse kandidaten die meedongen naar een zitje in de nieuwe gemeenteraden waren 20.876 mannen en 19.857 vrouwen, 1000 vrouwen minder dus. En opvallend: hoe jonger de kandidaten, hoe meer vrouwen. Tot de leeftijd van 50 jaar was het aandeel vrouwelijke kandidaten veel hoger dan het aantal mannelijke kandidaten. In de leeftijdsgroep 18 – 25 jaar waren er zelfs 1.972 vrouwen tegenover slechts 1.630 mannen. We mogen ervan uitgaan dat de overgrote meerderheid hiervan nieuwe kandidaten waren die voor het eerst op een lijst stonden en dus minder politieke ervaring hadden dan de oude, overwegend mannelijke, rotten. Ook dit heeft ongetwijfeld meegespeeld in de verkiezingsuitslag. Anderzijds vermoeden we geen draaideureffect voor vrouwen: even rap binnen als terug buiten de gemeenteraad. Vrouwen met bestuurservaring werden gemakkelijker herverkozen.

Tot slot willen we de onderhandelaars attent maken op de samenstelling van de schepencolleges. Het huidige aantal bedraagt 31%. De Grondwet bepaalt dat alle uitvoerende organen, dus ook de schepencolleges en deputaties, uit minstens één van het andere geslacht moet bestaan. We stellen vast dat voor sommige partijen dit “vrouwenprobleem” zelfs een element is in de keuze voor een coalitiepartner. “Lever jij de vrouw, dan mag je meespelen”, lijkt het credo. Vrouwen die ervaring opgedaan hebben in gemeentebesturen verdienen een mandaat en zijn geen onderhandelingswaar. In het andere gevel moet de grondwet aangepast worden.

Vera Claes, Algemeen secretaris zij-kant en Els Van Hoof, Algemeen Voorzitster Vrouw & Maatschappij

Op deze site vind je
> argumenten om voor vrouwen te stemmen
> wettelijke regelingen over de quota
> historisch overzicht van de stem vrouw-campagnes
> hoe ook jij onze Stem Vrouw-oproep mee kan ondersteunen